rys 9

Funkcje dekoracji ceramicznej w przestrzeni industrialnej dawnej cegielni w Nowogrodźcu koło Bolesławca (1864–2012)

Fabrykę klinkieru w Nowogrodźcu założył w 1863 roku przedsiębiorca Josef Hersel (1831–1904), właściciel folwarku w sąsiadującej z Nowogrodźcem wsi Ołdrzychów.W krótkim czasie zakład stał się jednym z najnowocześniejszych spośród licznych cegielni funkcjonujących w rejonie bolesławieckim, dla którego przemysł ceramiczny był od XVI wieku podstawowym działem gospodarki.

Fabrykę już w latach 80. XIX wieku wyposażono w nowoczesny, wysokowydajny piec Hoffmanna, który zapewnił zwiększenie produkcji i wzrost zatrudnienia. W latach 80. i 90. XIX wieku cegielnia i klinkiernia zatrudniała ponad dwustu robotników. Do roku 1945 zakład specjalizował się w produkcji cegły klinkierowej pełnej, drążonej i kształtowej, ceramicznych dekoracyjnych pustaków i odlewów oraz płytek posadzkowych. W jednym z budynków modelarni zachował się zakładowy magazyn sygnowanych drewnianych modeli i form, dokumentujących ciągłość pracy wzorcowni Nowogrodźca od 1864 roku. Ten unikalny zbiór ma wielką wartość kulturową, w obliczu zniszczeń dziedzictwa materialnego Śląska po 1945 roku.mimo że szkło znane jest od tysięcy lat, dopiero od kilku dekad elementy wykonane z tego materiału są wykorzystywane jako nośne elementy konstrukcyjne, np. belki, ściany czy słupy w wielu realizacjach, takich jak dachy, fasady, ogrody zimowe, kładki dla pieszych oraz elementy przeszkleń jachtów morskich.

 

PEŁNA WERSJA ARTYKUŁU DO POBRANIA
dr Ewa Łukaszewicz-Jędrzejewska
E LukaszewiczHistoryk sztuki i architektury, dr nauk technicznych, adiunkt w Katedrze Konserwacji i Restauracji Ceramiki i Szkła ASP we Wrocławiu. Specjalista dokumentacji i rewaloryzacji zabytkowej architektury. Interesuje się socjologią sztuki, sztuką nowych mediów i ich zastosowaniem w projektowaniu konserwatorskim, relacjami sztuki i władzy, publikuje. Przygotowuje habilitację, której wątkiem przewodnim jest praktyczna synergia nauk w konserwatorstwie.
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

 

STRESZCZENIE
Artykuł jest próbą zdefi niowania pozaestetycznych funkcji dekoracji w zespole industrialnym. Zespół dawnej klinkierni w Nowogrodźcu powstałej w 1864 roku jest jednostkowym przykładem zachowanego na Dolnym Śląsku założenia industrialnego, w którym oprócz funkcjonalnych cech zakładu, dużą rolę odgrywa bogata i zróżnicowana pod względem chronologicznym i stylistycznym dekoracja elewacji. Występuje ona na wszystkich budynkach zespołu, tworząc unikalny rodzaj plenerowego wzornika asortymentu pochodzącego z lat 1870–1940/2010. Są to fryzy, plakiety, płytki ceramiczne, kształtki terakotowe formy oraz rozbudowane przedstawienia fi guralne – zoomorfi czne, floralne, fantastyczne, przykłady szkliwa i barwienia ceramiki oraz wzorcowe zestawy dekoracyjne w funkcji reklamy zewnętrznej. Oprócz wartości estetycznej mają one szereg funkcji pozaestetycznych ważnych dla badaczy kultury industrialnej – funkcje normatywne, techniczne, technologiczne, analityczne (stan zachowania ceramiki elewacyjnej), identyfi kacji i reklamy zakładu oraz podstaw do wydawania decyzji i podejmowania prac konserwatorskich. Próba odczytania pozaestetycznych walorów dekoracji prezentuje rozbudowane metodologiczne podejście do procedur dokumentacji obiektów industrialnych.
SUMMARY Features of ceramic decoration in industrial space of the Former Clinker Works in Nowogrodziec near Bolesławiec (1880–1930)
The article presents the results of documentation works underway at the historical complex of buildings of the former clinker works. They were the basis for entering the site and the unique decorative elements into the register of technological and industrial monuments. The clinker works in Nowogrodziec, built between 1864–1930, are an example of industrial complex in which, apart from purely functional features – the spatial arrangement and the structure of buildings serving technological needs – we also fi nd the ceramic facade ornaments. They are present on administrative and production buildings (pattern shop, mould room, raw materials storage facilities, drying room, furnace rooms, and chimneys). Chronological stratification of the complex made it possible to date the glazes, plaques, ceramic tiles, fi gures and individual ornamental motifs appearing on the building facades. The ornaments serve also as a presentation of ceramic techniques and technology – colourful glazes and masses. Another characteristic feature of these decorations is the rich variety of motifs, compositions and techniques found frequently within a single building. It constitutes a type of an “outdoor” catalogue of architectural elements, details and terracotta sculpture forms manufactured at the works from the beginning of its operation until 1980’s. The efforts to document the complex made it possible to confirm the hypothesis that the ornaments constituted a standard of reference. In addition to the aesthetic value, they have a number of non-essential functions important for industrial culture researchers – normative, technical, technological, analytical functions (state of the facade ceramics), identification and advertising of the plant and the basis for decision making and conservation. The attempt to read the non-ethical values of the decoration presents an elaborate methodological approach to documentation procedures of industrial objects. Apart from their aesthetic value, the ornaments are normative in character, of importance for conservation or preservation decisions made in connection with the planned revitalization of the site.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne

ISSN 0039-8144

Informujemy, że w ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza, że akceptują Państwo otrzymywanie cookies. więcej informacji...